De hype rondom artificiële intelligentie neemt soms rare vormen aan. Al een jaar of drie hoor je de meest waanzinnige voorspellingen over AI. Schijnbaar gaat het zowel mijn productiviteit verbeteren als mijn baan stelen. ChatGPT gaat medicijnen voor alle ziektes uitvinden, maar waarschijnlijk niet voordat een ander superalgoritme de mensheid uitmoordt. Al drie jaar lang voel ik weinig van of voor al die trammelant – totdat ik vorige week twee schijfjes DDR4-geheugen wilde kopen.
Er gaat iets op macroschaal mis als een setje RAM-modules, nota bene voor een verouderd moederbord, richting de driehonderd euro kost. Het soort geheugen of het volume maakt overigens niet meer uit: je betaalt momenteel al snel een vijfvoud van de vraagprijs van vorig jaar. De reden voor deze belachelijke prijsinflatie? Het zit ‘m uiteindelijk in die voortdurende drang om alles rondom AI op te dringen aan mensen die er geen interesse in hebben.
Zelf houd ik mensen die ‘Chat’ zeggen (als ze ChatGPT bedoelen), alsook de Copilot-knop op mijn nieuwe toetsenbord, verantwoordelijk voor misdrijven tegen de menselijkheid, maar ik loop op de zaken vooruit. Deze dolksteek richting de doorsnee computergebruiker zit dieper. Geef me een poging om de erbarmelijke stand van zaken in de techwereld van context te voorzien.
AI-fabrieken vol AI-componenten voor een AI-wereld
Anno 2026 beperkt de AI-bubbel zich niet langer tot een handvol grote spelers. We zijn inmiddels op het punt aanbeland dat de speculatieve expansie vrijwel alle andere productiestromen binnen tech opslokt. Terwijl prominente AI-bedrijven alvast een wereld vol dataparken optekenen, zetten ze de complete hardware-industrie op slot. Big tech heeft nu eenmaal de sektarische drang om tempels voor AI uit de grond te stampen.
De vinger richting de consument is inmiddels onmiskenbaar.
De vele geplande AI-fabrieken zijn vooralsnog denkbeeldig, maar toch. Alle processoren in al die beoogde nieuwe AI-fabrieken moeten voorzien worden van geheugen, stroom en koeling; de bijbehorende dataservers vereisen op hun beurt bakken opslag en een gedegen digitale infrastructuur. Fabrikanten en leveranciers die voorheen weinig met AI te doen hadden, zijn het afgelopen jaar verstrengeld geraakt in dikke deals over nog te bouwen dataparken.
Daar zit meteen de crux. Waarom zou je als fabrikant überhaupt nog produceren voor consumenten met uiteenlopende behoeftes, als je ook mee kunt liften op de vermogende AI-hype? In de zeepbel lijkt zowel de vraag naar componenten als het kapitaal oneindig. Daar kan en mag je andere afnemers gewoon voor naaien.
Kijk naar chipbakker Nvidia, wiens aandelen bijna vertienvoudigden in de laatste drie jaar. Terwijl Nvidia transformeerde tot de facto grootleverancier van AI-processoren, veranderde de beurskoers in een speculatief aandeel rondom artificiële intelligentie. Gaat het goed met AI as a whole, dan gaat het goed met Nvidia. Nvidia’s omzet verdubbelde ieder fiscaal jaar sinds 2022 en de beurswaarde haalde eind vorig jaar een recordhoogte van 5 triljoen dollar.
Een beetje kapitalist ziet zo’n koers en wil, koste wat kost, mee op die golf. De aandeelhouders en bestuurspakken van geheugenfabrikanten zullen er vast op aangedrongen hebben: beter hebben zij een vrachtlading chips klaarliggen als de AI-fabrieken straks ingericht worden. Door speculatie schuift de productiecapaciteit weg van de consument. Het aanbod daalt – en dus is de tijd rijp om de prijzen op te krikken.
Mask off
Dat heeft ons uiteindelijk hier gebracht, bij de twee veel te dure schijfjes DDR4 in mijn winkelmandje. De vinger richting de consument is inmiddels onmiskenbaar. Naast hogere vraagprijzen geven ook de merken zelf een duidelijk signaal af. Ze gaan mask off. Geheugenfabrikant Micron stootte dochtermerk Crucial voor consumenten af, om de focus voortaan te verleggen op “strategische klanten in sneller groeiende marktsegmenten”. Helder: binnenkort nóg minder aanbod voor ons.
Ook opslaggigant Western Digital claimde iets soortgelijks: alle productiecapaciteit voor 2026 zou verkocht zijn aan “grote klanten”. Denkelijk is Western Digital daar niet de enige in. De prijsstijging voor harde schijven viel tot dusver mee, maar ook hier hebben de vraagprijzen recentelijk een klim ingezet. Denk je aan AI, dan denk je niet snel aan de harde schijven van weleer. Toch zijn zelfs die ouderwetse datadragers nu slechter voorradig en duurder, indirect te danken aan AI.
Als liefhebber van de computer is het pijnlijk om te zien hoe moeilijk het ons wordt gemaakt om een computer te kopen of onderhouden. Des te lulliger voor mensen die nu meer aan zelfbeheer willen doen, met bijvoorbeeld thuisservertjes of eigen cloud-opslag. Juist als je nu meer digitale onafhankelijkheid van big tech zoekt – ik kan het aanraden – betaal je daar meer voor.
Verbindend: de prijsstijging treft ons allemaal
Deze tekorten doen ergens denken aan die rondom videokaarten, medio 2021. Toen sloeg de klok COVID-19 en lag de schuld bij delvers van cryptovaluta. Daar beunden de fabrikanten ook prima op. Toch verbleekt die bende tegenover het kapitalistische gif dat we nu opgediend krijgen. De vraagprijzen zijn niet louter verdubbeld zoals toen, maar in sommige gevallen dus al vervijfvoudigd. Bovendien treffen de tekorten niet langer enkel pc-gamers; ditmaal zien we vrijwel alle sectoren van de tech-industrie hierop vastlopen.
Ook de beoogde plannen van andere techgiganten moeten wijken voor de hebzucht van AI. Valve liet deze maand weten dat de Steam Machine later verschijnt en geruchten doen de ronde dat Sony de PlayStation 6 uitgesteld heeft tot 2028 of zelfs 2029. In beide gevallen zou de oorzaak expliciet liggen bij tekorten aan geheugenchips. De nog altijd populaire Steam Deck is sinds kort wereldwijd slecht voorradig en het is ook aannemelijk dat Nintendo binnenkort de prijs van de minstens zo populaire Nintendo Switch 2 verhoogt.
Op zoek naar een oplossing
Een snelle, pijnloze oplossing voor deze tendens zit er niet in. Van origine reageren de geheugen- en opslagmarkten relatief traag op de vraag in de markt. Om stomweg meer chips te kunnen produceren, moeten eerst stomweg meer fabrieken gebouwd worden. Het aanleggen van geavanceerde fabs duurt al snel een jaar of drie. Wie verzekert de investeerders dat er ook dan nog voldoende vraag is? Liever verschuiven fabrikanten daarom hun productiecapaciteit naar lucratievere markten – waarvan nu akte – dan dat ze tijd en geld in eigen expansie steken.
Kortom: de industrie zit aan zijn productieplafond en het grootkapitaal dicteert dat AI voorlopig voorrang krijgt. We betalen indirect mee aan een technologische hype waar velen van ons weinig heil in zien. Beter worden die door ChatGPT bedachte medicijnen echt heel sick.
Dat is echter het lullige aan zo’n zeepbel: zolang een klap uitblijft, blijft-ie maar groeien. Zelfs al staan al die AI-fabrieken straks overeind – ook dat zou nog een paar jaar kunnen duren – dan zijn we er nog niet van af. Tegen de tijd dat alle processoren in die peperdure parken up and running zijn, is de hardware alweer verouderd. Voor je het weet ‘moet’ iedere AI-leverancier overstappen op de snellere, hetere, duurdere AI-chip. En dan begint het hele riedeltje weer van voor af aan.
Dan rest ons de andere, pijnlijke oplossing: de AI-bubbel moet barsten. Fuck it, een krimp voldoet, al lijkt de kans daarop kleiner dan een volledige implosie. Zolang de modus operandi van onze technocratische leenheren ‘gewoon meer AI’ blijft, zit de hardware-industrie gevangen in een eindeloze cyclus van het voeden van de hype. Daar is de consument niet bij gebaat, zo wordt inmiddels voelbaar.
En bedankt, Sam
Het liefst zou ik ‘m hoogstpersoonlijk laten knappen, maar ik heb als consument weinig invloed op de bubbel. Ik vermijd de meeste AI-diensten en wantrouw vaker de video’s die ik online zie. Ondertussen wil ik wel een keer dat computertje op kantoor afbouwen, om menselijk werk mee te maken. En ik kan ook niet eindeloos wachten totdat AI implodeert – of plots toch de wereld ineens een betere plek maakt. Misschien wordt het wel een plek waar DDR4 geen godsvermogen kost.
Maar nee, neerslachtig sla ik 32 GB aan verouderd werkgeheugen in, voor een slordige 269 euro. Het moet maar. Terwijl ik afreken, duiken in een ander tabblad berichten op over Sam Altman, de voorman van OpenAI en daarmee ChatGPT. De vleesgeworden AI-hypemachine vindt dat zijn AI efficiënter werkt dan mensen zeggen. Ze moeten niet zo moeilijk doen. Sterker nog: het zijn juist de mensen die inefficiënt zijn. Dat wordt een dure Steam Machine…
