Er zijn duizend-en-één manieren om een verhaal te vertellen, misschien wel meer. In het beste geval komen verhaal en vertelvorm overeen. Horrorgame I See a Butterfly is zo’n geval.
De kleine game van de Finse maker Joonas Ennala is een bloederige bekentenis, verteld in tien inktzwarte afbeeldingen. Het gebruikt de techniek én de reputatie van de Rorschachtest, combineert die met de interactieve aard van videogames, en speelt zo iets klaar wat alleen te beschrijven is in de drie nietszeggendste woorden in de gamekritiek: het is een unieke ervaring.
Hoe precies, dat is lastig uitleggen zonder de game te spoilen, maar ik zal een poging wagen.
Te beroemd
Het concept van de Rorschachtest is je vast niet onbekend: een cliënt krijgt tien afbeeldingen te zien, elk een symmetrische inktvlek, en moet vervolgens zeggen wat hij in die vlek ziet. De antwoorden worden gebruikt om een diagnose te stellen.
Of eigenlijk, werden gebruikt: de Rorschach heeft in (in ieder geval in de Nederlandse) psychologie afgedaan als instrument. Om meerdere redenen: te willekeurig, te afhankelijk van de inschatting van de psycholoog en dus niet empirisch genoeg. Te beroemd ook, want iedereen kan de afbeeldingen van tevoren opzoeken en daarop de antwoorden aanpassen.
Helemaal dood is de inktvlekkentest niet, leert navraag bij twee psychologen. Zo bestaat er een Nederlands Vlaamse Vereniging van de Rorschach en Projectieve Methoden, de NVVR, die strijdt tegen de invaliditeit van de test en de nieuwe, meer systematische scoringsmethode R-PAS steunt en onderwijst – maar veel meer dan gerommel in de marge is het niet.
De Rorschachtest heeft een reputatie en I See a Butterfly begrijpt dat
Toch blijft de test tot de verbeelding spreken. Deels zal het te maken hebben met het jarenlange gebruik ervan in strafzaken, waardoor er iets lugubers aan kleeft, en deels met Watchmen.
De graphic novel (en later film en tv-serie) heeft een personage dat zijn naam ontleent aan de test en een masker draagt dat de inktpatronen toont. Watchmen is legendarisch en zijn invloed, hoewel net zo moeilijk meetbaar als de resultaten van een inktvlekkentest, groot – zo groot dat het verhaal medeverantwoordelijk is voor de bekendheid van de Rorschach in populaire cultuur.
Niet voor herhaling vatbaar
De Rorschach heeft dus een reputatie en I See a Butterfly begrijpt dat. Het spel, anderhalve maand geleden verschenen, pakt het onheilspellende wat kleeft aan de test en maakt er psychologische horror van. Net als in de test krijg je tien afbeeldingen te zien. De interpretatie krijg je er meteen bij: ik zie een vlinder, ik zie een gezicht, ik zie liefde.
Je taak als speler is om de inktvlek met wat muisgesleep zo te vervormen tot deze overeenkomt met de interpretatie; een visueel spel met symmetrie. Lukt dat, dan krijg je meer verhaal: de korte interpretatie wordt een langere zin, je gaat door naar de volgende afbeelding.
Alles wat ik er nog meer over zeg zou de game spoilen, dus speel ‘m vooral zelf. Het is gratis via itch.io en kost je hooguit een kwartiertje.
Wat ik wel kan zeggen is dat I See a Butterfly slaagt in zijn opzet. De game is niet eng maar wel griezelig, er hangt een neerslachtigheid overheen die past bij spijt, bij een voldongen daad die je niet meer terug kunt draaien, en het geluidsdesign – de duistere doorlopende ambient toon, het overstuurde geklots wanneer je met de vlek kliedert – sluit er perfect op aan.
Elke andere game die hierna met dit concept aan de haal zou gaan, zou een kopie zijn
Wat ik ook kan zeggen: I See a Butterfly is niet voor herhaling vatbaar. Niet zozeer om het verhaal zelf – dat is überhaupt niet heel baanbrekend – maar om zijn vorm. Elke andere game die hierna met dit concept aan de haal zou gaan, zou een kopie zijn. Het is een compliment aan de creativiteit van Joonas Ennala. Als verhalenverteller heeft hij nagedacht over welke vorm zou werken. Het antwoord heeft hij gevonden.
Dit is precies waarom ik hou van games. Games kunnen spel zijn, werelden om in te verdwijnen, manieren om hun publiek te laten participeren in een narratief. Spellen zijn een speeltuin voor creatieve geesten, die altijd maar zoeken naar iets nieuws, iets wat nog nooit gedaan is. Blijf mij verrassen, games, dan blijf ik spelen.
