Wat Chrono Trigger vertelt over klimaatverandering en naoorlogs trauma

Bijna drie decennia later wordt Chrono Trigger nog steeds gezien als één van de beste rollenspellen ooit gemaakt. De thematiek van deze rpg is sindsdien enkel in relevantie toegenomen. Reizend door verschillende tijdsperiodes worden de gevolgen van klimaatverandering, pardon, Lavos, zichtbaar.

Tijdreizen staat centraal in Chrono Trigger. De jonge Crono ontmoet op een lokaal festival een leuke meid, die door een bizar ongeluk naar het verleden wordt gestuurd. Hij reist er achteraan en er ontpopt zich al snel een groots avontuur. Je ontmoet een zwaardvechtende kikker, ontdekt dat zijn nieuwe vriendinnetje een gevluchte prinses is, redt een ontvoerde koningin, komt in de cel terecht en reist af naar de verre toekomst.

Het gaat allemaal in rap tempo: in de tijd dat je in de meeste games enkel het proloog speelt, ben je in Chrono Trigger al drie hoofdstukken verder. Ondanks die snelheid voelt Chrono Trigger nooit gehaast. Het is als een goede dichter die exact de hoeveelheid woorden gebruikt die nodig is. Alles op het scherm bestaat om een verhaal te vertellen.

De wereld verwoest

Als Crono arriveert in het jaar 3000, vormt het bredere narratief zich. De aarde zoals wij hem kennen is verwoest. De natuur is verdord geraakt en er is geen boom in zicht, een nieuwe ijstijd is aangebroken. Technologie die de mensheid in leven moest houden begint het langzaam te begeven en slaat zelfs op hol. Een laatste groep overlevenden had de hoop gevestigd op een oud pakhuis met voedsel wat bedorven lijkt. Dat was hun laatste strohalm – de mensheid staat op het punt uit te serven.

Tijdens een zoektocht door verlaten gebouwen ontdekt Crono hoe het ooit zo ver heeft kunnen komen. In een oude video is te zien hoe in 1999 de gigantische parasiet Lavos uit de aarde opklom en als een soort vulkaan de aarde vernietigde. Een dag die de geschiedenisboeken inging als de ‘Day of Lavos’. Crono’s missie is op dat moment duidelijk: hij moet door de tijd reizen in een poging Lavos tegen te houden.

Voordat dit lukt, moet hij eerst ontdekken waar Lavos überhaupt vandaan komt. Hij ziet in de prehistorie hoe de parasiet, kennelijk een ruimtewezen, met een meteoriet op de aarde neerstort. Hoe hij zich zo diep ingraaft dat hij er met geen mogelijkheid bij komt. Hij reist verder door de tijd en ziet hoe Lavos de aarde beïnvloedt. Hoe onder zijn invloed dino’s uitsterven en de mensheid evolueert tot de dominante diersoort.

Klimaatverandering

Lavos is een ander soort schurk dan Square normaal in zijn games gebruikt. Het is een primaire kracht, een beest dat zich gewoon wil voeden aan de planeet. Het is geen gevallen ridder of sluwe hofnar die het keizerrijk wil overnemen. Lavos bestaat gewoon.

Het is makkelijk om Lavos te vergelijken met de klimaatverandering in onze eigen wereld. De industriële revolutie heeft ook onze wereld in rap tempo verbeterd – een verandering die werd gevoed door de fossiele brandstoffen die onze planeet nu langzaam stuk lijken te maken. Lavos is net zo: ook zijn magie werd op een bepaald punt gebruikt om een industriële revolutie teweeg te brengen, niet wetende wat de gevolgen zouden zijn.

Verhaaltechnisch zou het makkelijker zijn geweest om Lavos de planeet te laten vernietigen. Dat in 1999 de planeet ontploft en er niks meer overblijft. In plaats daarvan ziet Crono een wereld die in de afgelopen duizend jaar is verdord door het toedoen van de parasiet. De game laat zien hoe een planeet eruitziet als je te weinig hebt gedaan om hem te redden. Zoals wellicht onze planeet als we niet ingrijpen.

De makers van Chrono Trigger groeiden op in de jaren ’70 en ’80, een tijd waarin mensen net bewust werden van onze invloed op de planeet. Onderzoekers wisten concreter hoe snel de aarde zou opwarmen, het gat in de ozonlaag was een terugkerend onderwerp bij journaals. Dat deze onderwerpen (wellicht onbewust) in de game doorsijpelden, is daarom niet onlogisch.

Crono is een klimaatactivist, steeds in gevecht met krachten die hem weghouden van het echte probleem.

Een atoomwapen

De game zit vol momenten waar Lavos gespiegeld kan worden aan zorgen uit de tijd waarin de makers opgroeiden. Als Crono reist naar het jaar 12.000 voor Christus, vindt hij een geavanceerd koninkrijk met zwevende eilanden. De heerser van dat land probeert de kracht van Lavos te gebruiken als energiebron om nog machtiger te worden. Om haar koninkrijk een eeuwig keizerrijk te maken. Een soort atoomwapen.

Lavos blijkt niet te beheersen en breekt los, en het koninkrijk wordt verwoest. De zwevende eilanden storten letterlijk naar beneden. Een rampzalig scenario dat voor het Japanse Square wellicht dichtbij huis ligt: zij hebben met Hiroshima en Nagasaki gezien wat voor verschrikkelijke gevolgen een atoomkracht met zich mee kan brengen.

Crono vecht een paar keer tegen Lavos, maar zijn grootste tegenstanders zijn anderen die in de weg staan. Als hij bijvoorbeeld een verloren prinses naar huis brengt, drukken soldaten hem tegen de grond en beschuldigt een raadsheer hem van ontvoering. Niet omdat hij gewiekste plannen heeft: hij is gewoon bang te worden beschuldigd van nalatigheid als hij geen schuldige aanwijst. Steeds weer zijn er beren op de weg voor Crono. Het maakt hem een soort klimaatactivist, in gevecht met krachten die hem weghouden van het echte probleem.

Een concreter gevaar

Lavos is een concreter gevaar dan het klimaat in de echte wereld. Het is een monster dat in één keer de planeet kan vernietigen, terwijl klimaatproblemen zich over lange periodes ontpoppen – een graadje warmer hier, wat drogere zomers daar. Wie de kop in het zand steekt, kan zichzelf wijsmaken dat de problemen helemaal niet zo dringend zijn. Onze directe levens worden niet van de ene op de andere dag veranderd.

Dat maakt het tijdreissysteem van Chrono Trigger zo sterk. Waar in andere games de geschiedenis wordt verstopt in uitleggend dialoog en boeken die je in de spelwereld vindt, zien Crono en zijn vrienden zelf hoe Lavos zich over een periode van miljoenen jaren ontwikkelt. Het maakt de impact van het sluimerende gevaar voelbaar en duidelijk.

Tegelijkertijd is Lavos een simpeler probleem. Ja, hij verdoemt in 1999 de mensheid, maar dat kan ook worden opgelost door het monster gewoonweg te vermoorden. Lukt het Crono sterk genoeg te worden en het beest te verslaan, dan blijft deze paradijselijke versie van de aarde vrolijk bestaan. Zo niet met onze eigen planeet.

Verantwoordelijkheid

Lavos is een externe dreiging. Hij kwam miljoenen jaren geleden naar de aarde en begroef zich diep onder de aardkorst. Zonder menselijke inmenging zou het resultaat altijd hetzelfde zijn geweest: Lavos ging de planeet vernietigen.

Het betekent dat niemand in Chrono Trigger uiteindelijk verantwoordelijk is voor de verwoesting van de planeet. In Chrono Trigger zijn wij enkel slachtoffer – en helden als we het probleem oplossen.

Een uitgebreide versie van dit verhaal verscheen eerder in het boek ‘Power-up: literatuur en videogames’, dat je hier kunt vinden.