Tell your friends we’re coming for them. Bam, het Mass Effect-logo verschijnt op het scherm, een vlammende komeet trekt door het logo. Release date. De hype vlamt op in mijn borst, de tranen springen me in de ogen. Yeah! Ik ga de Reapers helemaal KAPOT maken!
Misschien klinkt het helemaal niet als een bijzondere ervaring, zeker voor de mannen onder ons, maar voor mij was die trailer met FemShep – female Shepard – in 2012 de eerste keer. Natuurlijk had ik eerder trailers gezien die ik cool vond, van games waar ik ineens enorm naar uitkeek. Maar dit gevoel was basaal, emotioneel, het ging in mijn lijf zitten, mijn armen en mijn benen en mijn ogen; ik keek de trailer die dag nog dertig keer, en bij die laatste zin uit de mond van stemactrice Jennifer Hale veerde ik elke keer op uit m’n stoel. Klaar om de hele wereld in het gezicht te spugen.
Niet yeah. Fuck yeah.
Met rechte rug
Dat FemShep, de vrouwelijke versie van het hoofdpersonage uit Mass Effect, niet in de advertentiecampagnes werd gebruikt “stoorde me niet zo erg”, schreef journaliste Becky Chambers in 2011 op website MarySue. “Waarschijnlijk omdat ik al lang geleerd heb om dat te verwachten.” Ze voelde weliswaar niet echt een connectie wanneer ze de sterke kaaklijn van de mannelijke Shepard zag, maar ja, dat hoorde erbij.
Het is lastig om je nu nog in te beelden hoe het in 2011 was. De covers van nieuwe games smolten allemaal samen tot een grote brei van bruinharige witte mannen, meestal met wat stoppels op de kaak. Ik vond nog enige trots in het feit dat de mannelijke Shepard op een Nederlands supermodel was gebaseerd, maar ook mij zei hij weinig.
We waren het gewend, die afstand. We keken er langs naar de ervaring an sich. Tot FemShep.
Ik weet nog wel het moment dat ik zelf Mass Effect 2 voor het eerst opstartte. Mijn eerste game in jaren. Nieuwsgierig en opgewonden koos ik voor ‘female’ in het startscherm – dat had ik niet eerder in zo’n grote actiegame gezien. Een kwartier aan openingsbeelden later werd ik getrakteerd op het beeld van een soort digitale Kathryn Janeway – mijn favoriete Star Trek-kapitein – die met kracht in haar schouders en haar benen het universum tegemoet liep.
Ze zag eruit als een fitte vrouw, geen barbiepop. In haar scènes sloeg ze regelmatig de armen over elkaar, ze spuugde agressief tegenvuur in gesprekken met de kwaadaardige Illusive Man, en wanneer ze haar bemanning toesprak was dat met de kracht van een os. Ik had nog nooit een vrouw zoals zij in een game gespeeld. Mijn rug ging rechter staan als ik achter haar knoppen zat.
Voor het eerst speelde ik geen gamepersonage: ik voelde me FemShep. Met dank aan die stevige stem van Jennifer Hale. Met dank aan een schrijversteam dat besloten had dat de dialogen – en, soms hilarisch, de animaties – van de vrouwelijke Shepard geen haar anders mochten zijn dan die van de mannelijke Shepard.
Een schoonheidswedstrijd
Volgens de officiële statistieken van BioWare destijds speelde maar een vijfde van alle Mass Effect-spelers als FemShep. Het was een mondige eenvijfde. Zeker na het succes van Mass Effect 2 werden ze steeds luider: als je game de mogelijkheid biedt om twee verschillende versies van hetzelfde hoofdpersonage te spelen, waarom staat er dan slechts één op de cover? Waarom zit er maar één in de spotjes?
In de aanloop naar Mass Effect 3 gaf BioWare aan dat ze de boodschap ontvangen hadden. Er werd een heus FemShep-plan uitgerold. Eerst moest ze een officieel gezicht krijgen, daarna zou ze een eigen trailer krijgen – en verschijnen op de cover van de dure steelbook-editie. Na protest daarover leverden ze de standaardeditie nogal schaapachtig met een cover die je kon omdraaien, man op de ene kant, vrouw op de andere.
Nu hadden Mass Effect 1 en 2 technisch gezien al een standaard-FemShep. Wie de character creator openmaakte en de game op ‘vrouw’ had ingesteld, kreeg een stoere witte vrouw voor de neus met kort rood haar. Je kon dan vervolgens kiezen om haar aan te passen of een andere basis te nemen.
Alleen, tja: alles zag er in die character creator een beetje uit als een aardappel waar je dingetjes op kon plakken. Basis-mannenshepard was gebaseerd op een echt model en was daarom goed gedefinieerd, zijn kaak met liefde nagemaakt door de gamemakers, zijn ogen scherp op een manier die je met je slappe handjes niet zelf uit die game kon slepen. Er moest dus een soortgelijk model voor FemShep komen.
En hoe ze eruit moest zien? Dat liet BioWare over aan Facebook. In 2011 publiceerde het bedrijf een postje met zes verschillende looks. Geen enkele was een stoere witte vrouw met kort rood haar. Het dichtste bij kwam Shepard #5, een blondine met dezelfde haarstijl.
Zij werd het dus. Maar uit armoede. Al snel laaide een witheet debat op online: dit voelde nog steeds niet als de ‘echte’ Shepard. En waarom moest het eigenlijk via zo’n stomme Facebook-poll, alsof dit een Miss-verkiezing was? BioWare reageerde wanhopig snel met een nieuwe Facebook-poll. Welke haarkleur moest Shepard #5 dan hebben?
Nukkig reageerde het internet: rood, natuurlijk. Letten jullie eigenlijk wel op?
Eindeloos wachten op de trailer
De wedstrijd was voorbij, de Shepard was gekozen. Nu zou de trailer komen.
De trailer kwam maar niet.
Richting het einde van 2011 volgde de ene na de andere Mass Effect 3-trailer. Altijd met die kaaklijn. We wilden niet geloven dat de beloften loos waren geweest, maar het begon wel te jeuken. De Video Game Awards kwamen en gingen. Nog steeds geen FemShep te bekennen.
Pas een maand voor de release van Mass Effect 3, op 10 februari, kwam de trailer online. Maar oh, die was niet te missen: vriendinnen linkten ‘m op alle sociale media, alle frustratie in een klap verdwenen. In plaats daarvan kwamen nieuwe emoties: vreugde, ontroering, dat vreemde en moeilijk te definiëren gevoel wanneer je ineens iets ziet dat innig klikt met jezelf.
We hadden lang moeten wachten, maar het was duidelijk dat iemand bij BioWare wist wat de opdracht was. In ‘Reinstated’ wordt niet gekozen voor de emotionele momenten, voor de soft-power van een Shepard die alles diplomatiek probeert op te lossen. De trailer etaleert een Shepard die koppig is, agressief en intimiderend, een soldaat met de rug recht. “I know a thing or two about killing Reapers”, gromt ze. Ze laat de heat sink uit haar enorme geweer schieten en vuurt een kogel af in het gezicht van een vijand.
En dan dat laatste beeld, de roodharige Shepard met een groot wapen in de armen, haar stalen blik gericht op een gigantisch robotwezen in de verte. “Tell your friends we’re coming for them.” Bam!
Ik kan niet in woorden vatten wat FemShep voor veel vrouwelijke gamers betekende. Ik kan slechts wuiven naar ‘Reinstated’, naar de brul die in me opborrelt als ik die terugkijk, met de volle borst vooruit en de hele wereld aan mijn voeten.
Electronic Arts trekt nu de stekker uit BioWare, maar ze zullen nooit dit gebulder in mijn hart stil krijgen. Het is er nu, het leeft, ik draag het mee elke keer dat ik een controller oppak.
Rust in vrede. En dankjewel.
