Waarom neigt Elden Ring geregeld naar slapstick? Ja, sommige bazen zijn ontzettend gemeen en het verhaal laat zich moeizaam doorgronden – dat weten we nu wel. Ik doe een wetenschappelijk verantwoorde poging om uit te zoeken wat de game juist zo grappig maakt.
“Soms is iets zo absurd in die wereld dat ik niet anders kan dan lachen”, vertelt dr. Nele Van de Mosselaer. Ze werkt als universitair docent filosofie aan de Tilburg University en doet onder meer onderzoek naar humor in games.
“Ik weet nog goed dat ik voor het eerst de Two Fingers zag in Elden Ring, en dat dit daadwerkelijk een grote hand was met twee vingers. Dat is absurd. En daarna zie je dat er in het spel ook een gigantische hand met drie vingers is.” We moeten er tijdens het interview meteen weer om lachen.
Vergeef het me dat ik de grap nu uit ga leggen, maar je bent op dat moment in de game al doodgegooid met het concept van de Two Fingers. Een kosmische kracht die jou als speler richting de titel van Elden Lord gidst. Een helpende hand, zou je kunnen zeggen, maar dat het daadwerkelijk twee dikke vingers zouden zijn? En nog eens harig ook… Nele heeft een punt. Probeer dan maar eens niet te lachen.
Ik spreek haar naar aanleiding van een boek FromSoftware dat ze samen met collega-academici uitbracht: Scholar’s Codex. Een verzameling van essays over wat de spellen van FromSoftware zo interessant maakt, verteld vanuit wetenschappelijk perspectief. Nele schreef onder meer het artikel ‘Miyazaki’s Prank’, over de zin en onzin rondom een voorwerp in de originele Dark Souls: de pendant, een van de starting gifts waarmee je het spel kunt beginnen.
“Dat is zo typisch voor het soort spelers dat FromSoftware uitlokt. Daarom vergelijk ik ze ook met complotdenkers.”
Als je nu voor het eerst Dark Souls opstart, kun je zo opzoeken welk ‘welkomstkado’ je het beste kunt kiezen. Die beslissing was in 2011 nog niet zo eenduidig. Vooruit, met de master key kun je allerlei deuren en poorten openmaken en black firebombs zijn nooit een slecht idee. Maar moest je niet alsnog gaan voor die zogenaamd nutteloze hanger… “A simple pendant with no effect’, las de omschrijving, maar dat kon toch niet de hele waarheid zijn?
Skit gud
Dat dachten spelers althans destijds. Maandenlang zochten zij naar de verborgen betekenis. Er moest meer achter zitten, want waarom zou regisseur Hidetaki Miyazaki van Fromsoftware anders tijdens een interview aangeven dat hij zelf ook voor de pendant ging. Een hangertje voor de heb, of anders helemaal niets.
Ruim een jaar later bleek het om een onschuldige grap van Miyazaki te gaan. Die hanger deed niets en dat was precies het punt. Alsof hij had voorzien dat fans van Dark Souls (en later Elden Ring) zich helemaal blind zouden gaan staren op ieder stukje ‘informatie’. Zelfs als in de omschrijving expliciet staat dat een voorwerp niets doet.
“Die pendant specifiek, dat is zoiets banaals. Het spel zegt dat het banaal is. En toch heb je mensen die jarenlang zitten te zoeken en alles proberen”, vertelt Nele hierover. “Dat is zo typisch voor het soort spelers dat FromSoftware uitlokt. Daarom vergelijk ik ze ook met complotdenkers. Je krijgt zo weinig kruimels aan informatie dat je zelf eigenlijk maar een verhaal bedenkt.”
“Als onderzoeker vind ik dat ook wel grappig. Filosofen stellen vaak vragen waar iemand anders niet bij stilstaat of zou willen staan. Bijna al mijn artikelen vertrekken vanuit dit soort ‘silly questions’. Ik begin zelf met vragen die voor mij een logica hebben maar voor anderen niet echt de tijd waard zijn om vier jaar een PhD over te doen. Dus ik zie wel een gelijkenis.”
Humor from te lachen
Kijk, ík vind FromSoftwares games om te gieren. Tuurlijk is dat af en toe ook duidelijk de bedoeling. Laten we vooral nooit meer die ene gast met die vlieger vergeten uit Sekiro: Shadows Die Twice. Of die rollende naakte meneer diep in de chalice dungeons van Bloodborne.
Aan Sir Gideon Ofnir, misschien wel de grootste grap uit hun oeuvre, zou ik een heel stuk kunnen wijden. Deze toetsenbordridder avant la lettre is een soort evenknie van jou als speler, met als grootste verschil (of overeenkomst) dat hij niets van het verhaal begrijpt. Wel heeft hij alle sterke spreuken netjes uit z’n hoofd geleerd en gooit hij die er allemaal achter elkaar uit zodra jullie tegenover elkaar komen te staan. Zelfs als hij die confrontatie wint, blijft het een loser.
Ook dit lijkt haast een directe boodschap van FromSoftware aan het publiek. Wees niet zoals Gideon: een betweter die zelf niets toevoegt aan de wereld. Ik moet daar altijd om gniffelen wanneer ik aan Elden Ring denk.
“Humor is maar mogelijk in het licht van serieus zijn.”
De ontwikkelaars wisten ook heel goed wat ze deden toen ze je Patches lieten summonen voor het gevecht met halfgod Radahn. Een rat van een vent die je al sinds Demon’s Souls blijft achtervolgen. En alsnog trap je weer in zijn val, want wat als hij deze keer wel meent wat ‘ie zegt? Uiteraard verlaat hij zodra je hem oproept meteen weer het strijdtoneel. Vechten? Hem niet gezien.
Moeilijk grappig
Toch is dat niet eens wat ik bedoel als ik zeg dat Elden Ring een komedie is. Het is de interactiviteit, het spelen van het spel, wat maakt dat het vaak in slapstick ontaardt. Die grappige momenten ontstaan doordat wij het als spelers zo serieus nemen, verklaart Nele.
“Ik denk dat dit wordt veroorzaakt door dat typische FromSoftware-element, het feit dat die games zo moeilijk zijn dat je heel vaak naar een You Died-scherm aan het staren bent. Dat is het moment waarop je uit die immersie wordt gehaald en terugblikt op wat je nou eigenlijk aan het doen bent, op de absurditeit ervan.”
Nele haalt hiervoor het werk van de Duitse filosoof Helmut Plessner aan. “Humor is maar mogelijk in het licht van serieus zijn. En dat is heel erg die tegenstelling die je tegenkomt bij Fromsoftware. Je moet hun spellen wel serieus nemen om ze goed te kunnen spelen, om die wereld door te geraken. Daarom is het zo grappig als je dan doodgaat omdat iemand een pot tegen je aangooit.”
Dat dit hilarisch is, kan ik alleen maar onderschrijven. Multiplayergame Elden Ring: Nightreign maakt er haast een sport van om je op de meest onfortuinlijke manieren het onderspit te laten delven. En toch is het vrijwel altijd je eigen schuld, en niet die van Miyazaki, ook al vervloek je hem op zulke momenten. “Het is soms bijna slapstick hoe je doodgaat”, aldus Nele. Die momenten dat je je zo concentreert, en dan gewoon: bam, dood…” Door een koprollend elektrisch schaap. Of een metalen bal die de trap af komt rollen….
Waarom zo serieus?
Maar waarom moeten we ook vaak lachen op momenten dat het wel menens is? Met het risico dat ons gesprek juist te serieus zou worden, vroeg ik Nele wat de wetenschap hierover te zeggen heeft. Ze schreef in 2022 mee aan het boek Video games and Comedy en moest daarvoor lezen wat “al die filosofen (Kant,… Kierkegaard) zeggen over humor. Het is wel opvallend dat het weinig grappig was om dat onderzoek te lezen”.
Kant en Kierkegaard hebben – helaas voor hen – nooit Elden Ring gespeeld.
“Op een gegeven moment heb ik Kierkegaard gequote die zegt dat het grappiger is om een nuchtere man te zien vallen dan een dronken man, want bij een dronken man verwachten we dat. Maar ja, dan denk ik ook: hij leefde niet in een tijd waarin ze YouTube-compilaties hadden van dronken mensen die omvallen.”
Kant en Kierkegaard hebben – helaas voor hen – nooit Elden Ring gespeeld. Nele wel. Zij legt uit dat het komische aspect van doodgaan in de game waarschijnlijk ontstaat doordat spelers een dubbele rol aannemen. Zij zijn zowel uitvoerder als toeschouwer. Ze zien zichzelf met een bepaalde afstand de acties op het scherm uitvoeren, maar bestaan als het ware ook in de virtuele wereld.
In haar hoofdstuk over die dualiteit schrijft Nele: “Het komische karakter van de gameplay komt voor spelers enkel bovendrijven wanneer die duale status expliciet wordt gemaakt en hun perspectief verandert van de gespeelde zelf naar dat van de werkelijke, spelende zelf.”
Oftewel: het moment dat je in Elden Ring het You Died-scherm te zien krijgt nadat je net tien minuten op de top van je kunnen vrijwel alle aanvallen van de baas hebt ontweken, om dan prompt de afgrond in te rollen. Je bent op dat moment clown én acrobaat.
En dan zit er maar één ding op: altijd blijven lachen…
