Ongemakkelijk en opgelaten. Zo voel ik me na twintig uur Dragon’s Dogma 2: Dark Arisen. Dit is een waanzinnig avontuur waarin je met je metgezellen op pad gaat. Toch heeft een game me zelden zo eenzaam laten voelen.
De voornaamste reden? De pawns, kat- of mensachtige pionnen die aan jouw zijde strijden. Net als in schaken zijn dit generieke, inwisselbare hulpstukken die totaal in dienst staan van de uitverkoren hoofdrolspeler van het spel. Eén pion geef je zelf vorm – van uiterlijk tot expertise – en de andere twee huur je in totdat je een beter geschikte kandidaat tegen het lijf loopt.
Mediacriticus Kazuma Hashimoto beschouwt zijn pion als een reddende engel. Wanneer hij in de penarie komt, schiet de pion te hulp. Als die niet in z’n buurt is, maakt hij zich zorgen: “I am afraid I have lost him. He was strong. He protected me. Inadvertently, I have formed an attachment to him, just as the game had wanted.” Onbedoeld en plotsklaps, zo schrijft Hashimoto, is er een band ontstaan. De pion krijgt hier menselijke eigenschappen, iemand die zich om jou bekommert en om wie jij iets moet geven.
In de bres
Qua spelmechanieken komt Dragon’s Dogma 2 aardig in de buurt van series als Octopath, Persona en Final Fantasy. Als ik door de grauwe, zanderige Battahl-regio struin, rent er een clubje vrolijke avonturiers achter me aan. Precies als in die andere rpg’s. Dat is wat ik zo betekenisvol vind aan dit genre: je staat er vrijwel nooit alleen voor en bouwt langzaamaan een gelaagde relatie op met je kompanen. Hun idealen en aspiraties doen er steeds meer toe, tot het punt dat je voor hen in de bres zou springen.
Dragon’s Dogma 2 schuurt aan alle kanten omdat je nooit alleen bent en toch in totale eenzaamheid verkeert.
Maar die pionnen uit Dragon’s Dogma 2 hebben iets onheilspellends. Ze geven me aan de lopende band complimenten en spreken uit dat ze zich volledig toewijden aan mijn wensen. Ergens gloort voor hen de hoop dat ze ‘ontwaken’ uit deze onderdanige positie, met een eigen wil en een bestaansrecht zonder hun ‘meester’ als ultiem streven. Of dat ook echt gebeurt, durf ik niet te zeggen.(Of, beter gezegd: te spoilen.)
Deze insteek houdt me al twee weken bezig. En mij niet alleen: een vriend begon eerder dit jaar vol goede moed met de reguliere game (dus zonder de Dark Arisen-uitbreiding en -aanpassingen). In eerste instantie ontving ik nog allerlei anekdotes over zijn avontuur. Totdat-ie me schreef over zijn ongemak: die pionnen deden hem te veel denken aan het slavernijverleden, en met name de onderdrukkende machtsverhoudingen. Door het ongemak van deze connotatie besloot-ie uiteindelijk te stoppen met het spel. Inmiddels speelt hij Death Stranding – een game waarin je er helemaal alleen voor staat.
Sciencefiction met zwaarden
Mijn lezing van Dragon’s Dogma 2 is anders. Ondanks alle zwaarden en draken is dit voor mij een apocalyptisch sciencefictionverhaal over wat ons tot mens maakt. Zo’n beetje de hele game zit vol desolate landschappen. Wat hier mist is menselijke warmte, een symbolische betekenis, een hoopvolle moraal, misschien zelfs wat zingeving. Oftewel: iets om je aan vast te klampen. Hier en daar bezoek je een dorpje waar je wat gesprekken aangaat. Maar het overgrote merendeel van de game begeef je je in een soort niets, of in ieder geval het tegenovergestelde van een bezielde plek.
Je vecht bijvoorbeeld continu tegen dezelfde vijanden – wat wolven en goblins hier, een minotaurus daar. Deze herhaling aan vijanden kun je als kritiekpunt op de game zien, maar het vertegenwoordigt ook de leegte en kilte van deze spelwereld. Als je al iemand op je route tegenkomt, is het vrijwel altijd een pion die je ter plekke kunt inhuren. Dat wil zeggen: iemand die zonder blikken of blozen achter je aan hobbelt en jou als de uitverkorene ziet.
Vrijwel al het gebabbel vindt plaats tussen jouw pionnen, van onpersoonlijke complimenten tot tactische inzichten. Dit heeft de schijn van een menselijke dialoog maar laat vooral de afwezigheid daarvan zien. Wat mist is zelfbewustzijn en karakter, alsof het een fotonegatief is van ons mens-zijn.
Al-te-menselijk
Dragon’s Dogma 2 is een huiveringwekkende game. Cultuurfilosoof Mark Fisher heeft er een specifieker, Engels woord voor: het is eerie. Het gaat hier om iets dat aanwezig is als er eigenlijk niets zou moeten zijn, of juist om iets dat afwezig is als er wel iets zou moeten zijn.
In Dragon’s Dogma 2 is dat laatste het geval. Alles in de game schreeuwt sociale relaties. De antropomorfische pionnen hebben een eigen ‘persoonlijkheid’ en verwijzen naar elkaar, naar jou en naar de wereld. Er is interactie en een vorm van intersubjectiviteit. Ook alle spelmechanieken draaien om samenwerking en verbondenheid. En de overkoepelende verhaallijn draait voor een aanzienlijk deel om macht en bedrog, toch twee redelijk menselijke eigenschappen.
Maar: als puntje bij paaltje komt, loop je door een verlaten landschap waarin vooral het niet-menselijke doorklinkt. De vraag is: helpen de pionnen jou om je doel te bereiken, of ben jij misschien een pion in hun ondoorgrondelijke, verborgen, bovennatuurlijke doel? Juist omdat het zo huiveringwekkend, zo eerie is, gaat de game onder je huid zitten.
Mark Fisher omschrijft de film Under the Skin als eerie omdat je nooit weet wat de door mannen begeerde alien – gespeeld door Scarlett Johansson – precies wil met de mensheid. In Dragon’s Dogma 2 doen de pionnen alsof ze transparant zijn en aan je zijde staan, maar hoe verhouden zij zich echt tot jou, als de ‘ontwaakte’? Juist die doorzichtigheid en niet-menselijkheid maakt het zo verdacht.
Onlangs schreef Unpause-redacteur Marcel Vroegrijk over Dragon’s Dogma 2 in aanloop naar de uitbreiding. Hij vatte de kwaliteit van de game samen één woord: frictie. Hier ben ik het volledig mee eens. Maar deze frictie zit ‘m voor mij niet eens zozeer in de complexiteit van de gameplay of de vijandigheid van de wereld. Nee, Dragon’s Dogma 2 schuurt aan alle kanten omdat je nooit alleen bent en toch in totale eenzaamheid verkeert. De pionnen geven je vooral het gevoel van een schijngemeenschap, van de afwezigheid van daadwerkelijke solidariteit en empathie. Dragon’s Dogma 2 vertelt een belangrijk verhaal over vervreemding en verbinding, en biedt zo een scherpe reflectie op onze ideeën over menselijkheid.
